GeoTIFF เป็นจุดเริ่มต้นของงาน GIS ผู้เรียนต้องจัดการพิกัด สร้างข้อมูลที่มีความหมาย และส่งมอบไฟล์ที่ผู้อื่นเปิดใช้ต่อได้ บทนี้อิง เอกสาร QGIS 3.44 เป็นฐานการสอน ชื่อเมนูอาจต่างเล็กน้อยตามภาษาและรุ่นที่ติดตั้ง
เตรียมข้อมูลและตั้งโครงการ
ใช้ orthomosaic จาก บทสร้างแผนที่แรก หรือ GeoTIFF ที่มีสิทธิ์ใช้งานและมี CRS ชัดเจน เตรียมโฟลเดอร์ภาพต้นฉบับ ข้อมูลวิเคราะห์ และผลส่งมอบในที่เดียวกัน จากนั้นเปิด QGIS สร้าง project และบันทึกเป็น .qgz ตั้งแต่เริ่ม
ลาก GeoTIFF เข้าแผนที่ เปิด Layer Properties ตรวจ CRS ขอบเขต หน่วย ขนาดพิกเซล จำนวนแบนด์และค่า NoData หากภาพอยู่นอกพื้นที่ที่ควรเป็น ให้กลับไปตรวจข้อมูลก่อนเริ่มวาดขอบเขต การเปลี่ยนสีหรือซูมไม่แก้พิกัดที่ระบุผิด
แยกข้อมูลต้นฉบับ ชั้นวิเคราะห์ และหน้าแผนที่
ไฟล์ .qgz เก็บการตั้งโครงการและการอ้างถึงแหล่งข้อมูล ไม่ได้รวม raster ที่อ้างถึงทั้งหมดให้อัตโนมัติ ส่วน GeoPackage เหมาะเก็บชั้น vector ที่สร้างขึ้นพร้อมตารางข้อมูล และ PDF เป็นผลสื่อสารที่ผู้รับอ่านได้โดยไม่เปิด GIS การมี PDF อย่างเดียวจึงไม่พอสำหรับผู้ที่จะวิเคราะห์ต่อ
ตั้งชื่อชั้นตามความหมาย เช่น “ขอบเขตที่ตีความจากภาพ” และ “จุดที่ยังไม่ยืนยัน” หลีกเลี่ยงชื่อที่ชวนเข้าใจว่าเป็นแนวเขตกรรมสิทธิ์หรือผลสำรวจรับรอง หากเพียงลากเส้นตามภาพถ่าย
เลือกวิธีวัดให้ตรงกับพิกัดและหน่วย
QGIS แสดงชั้นต่าง CRS ร่วมกันได้ผ่านการแปลงขณะแสดงผล แต่ CRS ของ project และของไฟล์เป็นคนละส่วน การกำหนด CRS ให้ข้อมูลที่ขาดป้ายไม่ใช่การแปลงค่าพิกัด หากทราบ CRS ต้นฉบับให้ระบุให้ถูกก่อน แล้วจึง export/reproject เมื่อจำเป็น QGIS Working with Projections
สำหรับแบบฝึกพื้นที่ราบขนาดเล็ก ให้ใช้ชั้น polygon ใน projected CRS ที่เหมาะกับพื้นที่และมีหน่วยเมตร จากนั้นใช้ Field Calculator สร้างฟิลด์ทศนิยม เช่น area_m2 ด้วย area($geometry) ซึ่งเป็นพื้นที่แบบระนาบในหน่วยของ geometry อย่าสับสนกับ $area ที่สัมพันธ์กับการตั้ง ellipsoid และหน่วยพื้นที่ของโครงการ ตรวจความต่างของสองสูตรใน คู่มือฟังก์ชัน area และ $area
ตัวอย่างสี่เหลี่ยมในระนาบกว้าง 80 m ยาว 50 m มีพื้นที่ 4,000 m² = 2.5 ไร่ โดย 1 ไร่ = 1,600 m² ค่านี้ใช้ตรวจหลักหน่วยได้ แต่พื้นที่ที่ลากบน orthomosaic เป็นพื้นที่ฉายแนวราบ ไม่ใช่พื้นที่ผิวจริงบนลาดเขา และความผิดพลาดของเส้นขอบมีผลต่อคำตอบ
ฝึกวาดขอบเขตและคำนวณบนคอมพิวเตอร์
- เปิด orthomosaic และตรวจ CRS สร้าง GeoPackage ชั้น polygon ใน CRS แบบเมตรที่เหมาะกับตำแหน่งข้อมูล เพิ่มฟิลด์
name,source,review_statusและarea_m2 - เปิดโหมดแก้ไข วาดขอบเขตพื้นที่ที่เห็นได้ชัดหนึ่งบริเวณ ให้เส้นอยู่บนขอบเดียวกันตลอด เช่น ขอบทางด้านใน ไม่สลับขอบเงากับขอบสิ่งก่อสร้าง
- ตั้ง
sourceเป็นชื่อชุดภาพและวันที่ถ่ายถ้าทราบ ระบุreview_statusว่าเป็นการตีความจากภาพ แล้วบันทึกการแก้ไข - คำนวณพื้นที่แบบระนาบตามวิธีข้างต้น ตรวจ geometry ว่าปิดสนิทและไม่ตัดตัวเอง ดูค่าพื้นที่เทียบกับขนาดที่คาดได้จากสเกล
- ทดลองแก้เส้นขอบหนึ่งด้านแล้วคำนวณพื้นที่ใหม่ เก็บผลก่อนและหลัง เพื่อเห็นว่าการลากเส้นส่งผลต่อตัวเลขอย่างไร
- บันทึก project และใช้ path แบบสัมพัทธ์เมื่อจัดชุดส่งมอบ เปิด project ใหม่เพื่อตรวจว่าภาพและชั้นข้อมูลยังพบครบ
งานจาก Mygla ต้องคงเครดิตชุดข้อมูลไว้ หากพื้นที่ใดแยกขอบไม่ได้จากเงาหรือพุ่มไม้ ให้เพิ่มชั้นหรือฟิลด์ระบุความไม่แน่นอน อย่าลากเส้นให้ปิดครบด้วยการเดาแล้วรายงานพื้นที่ละเอียดหลายตำแหน่งทศนิยม
จัดหน้าให้ผู้รับอ่านเองได้
สร้าง Print Layout เพิ่ม map item และกำหนดขอบเขตให้แสดงพื้นที่งานครบ เพิ่มชื่อเรื่อง คำอธิบายสัญลักษณ์ scale bar ทิศเหนือเมื่อช่วยการอ่าน และข้อความที่มา ตรวจว่า scale bar ผูกกับ map item ที่ถูกต้อง โดยเฉพาะเมื่อมีแผนที่ย่อยหลายกรอบ QGIS Using Print Layout
ใส่ วันที่ถ่ายภาพ แยกจาก วันที่จัดทำแผนที่ ระบุ CRS หน่วย ผู้จัดทำ แหล่งข้อมูล และสถานะการตรวจความถูกต้อง หากวันที่ถ่ายยังไม่ยืนยันให้เขียนตามนั้น อย่าใช้วันที่สร้าง PDF แทนเวลาในภาพ
ใช้สีที่ยังแยกกันได้บนภาพพื้นหลัง และเพิ่มเส้นขอบให้ polygon โปร่งใสเพื่อไม่บังรายละเอียด สำรวจหน้า PDF ที่ขนาดอ่านจริงหลัง export ไม่ตรวจเฉพาะหน้าต่าง layout ซึ่งมักซูมใหญ่กว่ากระดาษที่จะส่ง
ตัวอย่างตรวจความไวและข้อผิดพลาด
สมมติขอบเขตสี่เหลี่ยมเดิม 80 × 50 m แต่ผู้เรียนเลือกเส้นขอบขยับออก 1 m รอบทุกด้าน ขนาดจะเป็น 82 × 52 m และพื้นที่เป็น 4,264 m² เพิ่ม 264 m² หรือ 6.6% ตัวอย่างสมมตินี้ไม่ได้ประมาณ error ของ Mygla แต่แสดงเหตุผลว่าทำไมต้องนิยามขอบที่จะวัดก่อนเริ่ม
| อาการ | สิ่งที่ตรวจ |
|---|---|
| พื้นที่มีค่าน้อยหรือใหญ่ผิดคาด | หน่วยชั้นข้อมูล สูตร และ CRS ที่ใช้คำนวณ |
| ภาพขาวดำหรือสีแปลก | จำนวนแบนด์ การเลือก RGB และช่วงค่าสี |
| ขอบดำบังข้อมูลอื่น | ค่า NoData และการแสดงความโปร่งใส |
| PDF ขาดคำอธิบายบางชั้น | รายการ legend และชื่อชั้นหลังเปลี่ยนชื่อ |
| ผู้รับเปิด project แล้วภาพหาย | ส่งไฟล์ที่ถูกอ้างถึงครบหรือไม่ และ path ยังใช้ได้หรือไม่ |
สิ่งส่งมอบและเกณฑ์ผ่าน
ส่ง QGIS project, GeoTIFF ที่ใช้, GeoPackage ที่สร้าง, PDF และข้อความอธิบายแหล่งข้อมูลกับวิธีวัด เปิดชุดนี้จากโฟลเดอร์ใหม่ทดสอบหนึ่งครั้งเพื่อจับ path ที่พึ่งเครื่องผู้จัดทำ ตรวจว่าตัวเลขบน PDF ตรงกับตารางข้อมูลเวอร์ชันล่าสุด
งานผ่านบทฝึกเมื่อผู้รับระบุได้ว่าขอบเขตหมายถึงอะไร พื้นที่ใช้หน่วยใด ข้อมูลถ่ายเมื่อใด และยังมีส่วนไหนไม่ยืนยัน สำหรับเส้นชั้นความสูงและปริมาตร ไปต่อที่ ภูมิประเทศและปริมาตร
แหล่งอ้างอิง
ตรวจเอกสาร 8 กันยายน 2569; ตัวอย่างเรขาคณิตเป็นข้อมูลสมมติเพื่อฝึกตรวจหน่วย
- QGIS contributors. Training Manual 3.44.
- QGIS contributors. Working with Projections.
- QGIS contributors. Working with the Attribute Table.
- QGIS contributors. Expression functions: area และ $area.
- QGIS contributors. Using Print Layout.